در عهد ارغون ، روابط ايلخانان با اروپاى غربى جان تازه گرفت ، ولى اتحاد نظامى بين دول اروپاى غربى و دولت ايلخانى هيچگاه از حدود حرف و مكاتبه تجاوز نكرد . در اين ايام ، ژن و ونيز موقعيت اقتصادى ممتازى داشتند ، تجارت بين هندوستان و كشورهاى كرانهء مديترانه از راه هند ، هرمز ، اصفهان ، سلطانيه ، ارزروم و قسطنطنيه يعنى از راه ايران ، صورت مىگرفت و عوايد كلانى نصيب دولت ايلخانى و بازرگانان ژن مىشد . پس از مرگ ارغون ، كيخاتو ، فرزند اباقا خان به حكومت رسيد ؛ وزارت او با صدر الدين بود . در اين دوره ، حكومت ايلخانان با بحران اقتصادى شديدى مواجه گرديد . « از آنجايى كه وضع مالياتهاى فوق العاده و اخذ آن از مردمى كه به كلى بينوا و از هستى ساقط شده بودند محال بود ، تصميم گرفتند به صدور پول كاغذى يا چاو دست بزنند . نمونه و سرمشق آنان پولى بود كه خان بزرگ قوبيلاى قاآن در سراسر چين رايج كرده بود . صدر الدين ، با اتخاذ اين سياست مىخواست طلاها در خزانه جمع شود و معاملات و كارهاى بازرگانى با پول كاغذى صورت گيرد ولى مردم با اين كار موافق نبودند . » « 202 » مخالفت مردم با چاو « در سال 1294 م . ( 694 ه . ) در تبريز پول كاغذى به بازار آمد ، و مردم مىبايست آن را قبول كنند و الا كشته مىشدند . يك هفته پس از صدور چاو در تبريز تمام بازارها بسته شد . آذوقه براى خريد يافت نمىشد ، تجارت كاروانى مختل گشت و از شهرها ماليات وصول نمىشد . ناچار مجبور شدند چاو را لغو كنند و خزانه همچنان خالى ماند . ايلخان به صدر الدين لقب « صدر جهان » عطا كرد ولى مردم او را صدر كاغذى مىخواندند . . . . چندى بعد ، بايدو خان از وضع آشفتهء مملكت استفاده كرد و عليه كيخاتو قيام نمود . بخشى از اعيان مغول به يارى او برخاستند . كيخاتو كه ياران خود را از كف داده بود ، فرار كرد ولى دستگير و خفه گرديد . » « 203 » آشفتگى وضع اقتصادى چنان كه ديديم ، سران نظامى مغول از آغاز نفوذ در شرق نزديك ، سياست تصاحب اراضى فئودالهاى محلى را تعقيب مىكردند و مطلقا از يك سياست اقتصادى قابل دوام و مبتنى بر مصالح عمومى تبعيت نمىكردند . در عهد ايلخانان زمينهايى كه بيشتر به خوارزمشاهيان و خويشاوندان ايشان تعلق داشت و بخشى از اراضى موقوفه ، به ملكيت دولت مغول و خانوادهء ايلخانان درآمد . در دولت هلاكو خان ، اراضى رسما به گروه‌هاى زير تقسيم مىشد : 1 . زمينهاى دولتى ، يا ديوانى ، 2 . اراضى اينجويا خاص اينجو كه به خان و خويشاوندان وى تعلق داشت ، 3 . اراضى مالكان خصوصى ( ملك ) كه به فئودالهاى مغول و محلى تعلق داشت ، 4 . اراضى موقوفه . درآمد اراضى ديوانى براى تأمين مخارج دولتى صرف مىشد . درآمد اراضى اينجو به مصرف دستگاه شخص خان و خويشاوندان وى و شايد لشكريانش مىرسيد . روحانيان مسلمان

--> ( 202 ) . همان ، ص 390 و 391 ( به اختصار ) . ( 203 ) . همان ، ص 391 ( به اختصار ) .